اقلید شهر من
فهرست مندرجات [نهفتن]
۱ علت نامگذاری
۲ پیشینه تاریخی
۳ مکان های دیدنی و تاریخی
۴ صنايع و معادن
۵ کشاورزی و دام داری
۶ مشخصات جغرافيايي
۷ پیوند به بیرون
۸ منابع
علت نامگذاری
درباره واژه اقلید گمانهایی چند وجود دارد اما گمانی که بیشتر تاریخ نویسان نسبت به آن اتفاق نظر دارند،این واژه همانا عربی شده واژه کلید است. در گویش مردم نیز به صورت کلید و کلیل هنوز به کار میرود که گونهای از واژه اکلیل است. اقليد كلمه اي عربی و به معني كليد واحتمالاكليد يک كلمه يونانی می باشد. اين شهر به دروازه و كليد گشايش و فتح فارس مشهور بوده و درگذشته يكی از بلاد مهم به شمار می رفته است. كليد به مرور زمان به كليل و بعد به اقليد تغيير نام پيدا نمود و هنوزهم عده ای به آن كليل می گويند و مفهوم مجازی آن، كليد گشايش سرزمين فارس است. به اين معنی که هر كس می خواسته فارس را فتح كند، اول بايستی اقليد را فتح كند. اقليد شهر كهن سالی است و در دوران های پيش از اسلام منطقه آبادی بوده است. هم اكنون ازدوران ساسانيان چند اثر ارزنده در اقليد و پيرامون آن وجود دارد كه حوض دختر گبر با سنگ نوشته پهلوی اش يكی از آن هاست. در فارسنامه ابن بلخی درباره اقليد چنين نوشته شده است : « اقليد شهركی كوچک است و حصاری دارد و جامع و منبردارد و هوای آن در سردسير معتدل است و درست، آب آن خوش است و روان، [ و در آن ] ميوه باشد از هر نوعی ... ». هم چنين در فارسنامه ناصری نيز درباره اقليد چنين می خوانيم : « اقليد پنج فرسخ جنوبی آباده است در دامنه كوهی افتاده است. رودخانه از ميان آن جاری است در دو جانب اين رودخانه باغ های پر از درختان سردسيری است مكانی با صفا و نزهت گاهی دلگشا است.اقلید نزدیک آباده است و دارای دانشگاه آزاد و کارخانه قند میباشد.
پیشینه تاریخی
از آنجا که اقلید ششمین شهر مرتفع ایران و مرتفعترین شهر استان فارس به شمار میرود تا جایی که این ارتفاعات به علت مشرف بودن و جایگاه فلاتی شکل آن بر سرزمین فارس در ادوار گذشته بوده، موقعیت و تسلط خاص دفاعی داشته و دارای پایگاه نظامی بوده، به گونهای که فتح آن به منزله تصرف تمام خاک فارس بشمار میآمدهاست و بدین ســبب آن را کلــید فارس گفتهاند.
پیشینه منطقه با توجه به نشانههایی که در دسترس است به پایان دوره نوسنگی یعنی یک هزار سال پیش از میلاد میرسد. آثار تاریخی مانند حوضچه دختر گبر، کتیبه تنگ براق، کوشک زر، کتیبه کوه بل، باتلاق گور بهرام و چشمه شیرین، تل باکون (بکان) و چند نشانه کوچک و بزرگ دیگر گواه بر قدمت تاریخی این قلمرو است. در گذشته جاده اصلی اصفهان ـ شیراز از اقلید میگذشتهاست وبهمین دلیل نقشی مهمتر و کلیدی تر از سایر شهرستانها در تحرک فعالیتهای اقتصادی واجتماعی سرزمین پارس داشتهاست. این شهر زمانی گوشهای از شاهنشاهی هخامنشیها به نام آزارگاتا و مرکز تربیت اسب جنگی کوروش به شمار میآمدهاست.
مکان های دیدنی و تاریخی
پارك انقلاب و پارك پارسيان و تفرج گاه محمد رسول الله و سرداب و بيد سبحان و دامنه هاي كوه بل ودرياچه کافتر و آبشار تنگ براق وقدمگاه سده و چشمه بالنگان حاجي آباد و گور بهرام آسپاس و باغ گل خارستان و في مني حسن آباد چشمه های متعددی که فضاهای فرح بخش و زيبايی را فراهم آورده اند به همراه دامنه کوه ها و سواحل رودخانه ها از مهم ترين جاذبه های طبيعی شهرستان اقليد به شمار می آيند. ازاماكن مقدسه و تاريخی منطقه می توان امام زاده ها و مسجد جامع شهر كه قدمت كتيبه تعمير آن به شش صد سال قبل می رسد را نام برد. هم چنين قلعه هاي قديمی مانند قلات و شهر آشوب و كاروانسراهاي كناس و... از جاذبه های مهم تاريخی منطقه به شمار می آيند.شهرستان اقلید به عنوان وسیع ترین و پر جمعیت ترین شهرستان شمال فارس در چهار راهی بزرگراه اصفهان – شیراز و یزد – یاسوج ( طریق الرضا (ع) ) قرار دارد . و از جنوب به شهرستان های مرودشت و سپیدان ، از شمال به شهرستان آباده ، از غرب به شهرستان سمیرم و یاسوج و از شرق به شهرستان های خرمبید و پاسارگاد محدود است .
مرکز شهرستان ، شهر اقلید است و تا شیراز ۲۷۵ کیلومتر ، تا اصفهان ۲۳۰کیلومتر ، تا یزد۲۱۰ و تا یاسوج ۱۸۰کیلومتر فاصله دارد .
به دلیل بارش برف در زمستان مناظر برفی بسیار زیبایی در فصول پاییز و تابستان چشم را می نوازد و در فصل بهار و تابستان چشمه سارهای جوشان و رودهای خروشان تفرج گاههای بی بدیلی را پدید می آورد .
واحدهای اقامتی در تمام طول سال و مدارس در تعطیلات نوروزی و فصل تابستان پذیرای میهمانان و گردشگران ارجمند می باشند .
اقلید ، یکی از کهن ترین شهرهای فارس به معنی کلید سرزمین پارس با آثار باستانی و جاذبه های تفریحی و گردشگری تابلویی رنگارنگ از جلوه های قدرت خداوندی است که طبیعت زیبا و مردمان خون گرم آن مقدم شما را گلباران می کنند .
-مسجد جامع اقلید :
یکی از مساجد قدیمی می باشد که از گذشته های دور مکانی مقدس بوده و کتیبه ای چوبی مبنی بر تعمیر مسجد در سال ۸۴۹هجری قمری و منبر منبت کاری شده ای مربوط به دوران صفوی ساخته شده به سال ۱۰۰۸ هجری قمری دارد که ارزشهای هنری فراوانی دارد .
- امامزاده عبدالرحمن (ع) :
در پای تپه ای کوچک بارگاه امامزاده عبدالرحمن از نوادگان امام حسن مجتبی (ع) قرار دارد که گلزار شهدای گلگون کفن در کنار آن قرار دارد در مرکز شهر امامزاده زینب خاتون(س) و در حومه ی آن امامزاده زبیده خاتون (س)قرار گرفته است .
-حوض دختر گبر و کتیبه پهلوی :
در مرکز شهر تپه سنگی قلات حوض دختر گبر شامل سه پله و یک حوض با عمق کم وجود دارد که بر دیواره ی آن کتیبه ای به خط پهلوی ساسانی به طول۲ متر و عرض ۸۸سانتیمتر کنده شده است .
-پارک انقلاب :
در مجاورت شهر اقلید چشمه سار چغرسیاه قرار گرفته است که پارک انقلاب و گلزار شهدای در کنار این چشمه واقع شده است .
- چشمه رسول الله (ص) :
از زیر یک تپه سنگی ، آب زلالی می جوشد که تفرجگاه محمد رسول الله را پدید آورده است . بر بلندای این تفرجگاه سنگ دُل دُل قرار دارد که نوعی نیایشگاه بوده است . 5- - امامزاد سید محمد کافتر :
این مجموعه ی زیارتی – سیاحتی شامل بارگاه امامزاده سیدمحمد از نوادگان حضرت عباس (ع) ، دریاچه کافتر ، قلعه کافوری و کوههای سر به فلک کشیده یکی از زیباترین مناطقی است که پذیرای خیل مشتاقان و علاقمندان است .
چشمه گور بهرام آسپاس :
در کنار روستای آسپاس چشمه ای قرار دارد که نقل شده بهرام گور در هنگام شکار در آن فرو رفته است . بیشه زارهای سرسبز و قلعه بهرام گور و کوه شکارگاه و .... از جمله جاهای دیدنی مجاور این چشمه است .
چشمه بالنگان حاجی آباد :
مجاور روستای حاجی آباد تفریح گاه چشمه بالنگان خستگی را از جسم و جان مسافران جاده طریق الرضا می زداید .
قدمگاه شهر سده :
درختان کهنسال چشمه ی قدمگاه را که از زیر کوه می جوشد در برگرفته است . نزدیک به شهر سده با آثاری مانند تپه نقاره خانه ، تپه فیلی و تپه مهرعلی فارس از ویژگیهای این تفرجگاه زیبا می باشد .
تنگ براق و کتیبه ساسانی :
در دره ای زیبا فرو ریختن آب از صخره های بلند بهشتی را پدید آورده است که خنکای نسیم آن روح فزاست . در مجاور آبشار زیبای آن کتیبه ای به خط پهلوی از دوران ساسانی به جای مانده است .
چشمه چهل شهیدان دژکرد :
در مجاورت دهستان دژکرد زلال آب چشمه ساران در پای کوههای بلند با درختان با طراوت خویش تپه ماهورهای زیبا و جنگلی را طی می کند .
امامزاده اسماعیل (ع) :
در روستایی به همین نام کوههای پوشیده از جنگل و باغهای مو بارگاه مقدس امامزاده اسماعیل (ع) را در بر گرفته اند که تفریحگاه غوره دان در مجاور آن قرار دارد .
دهها اثر باستانی و چشمه و قنوات در سراسر شهرستان پراکنده است .
[ویرایش] صنايع و معادن
بزرگ ترين مركز صنعتی شهرستان اقليد كارخانه قند می باشد كه با ظرفيت اسمی روزانه 1500 تن مصرف چغندرقند سالانه در حدود ميانگين 27 هزار تن می باشد و بوسيله بخش خصوصی اداره می شود. دومين واحد صنعتی اين شهرستان شركت صنايع پلاستيک كوثر با ظرفيت اسمی ساليانه 2500 تن و عملی 3500 تن توليد انواع پلی اتيلن پايپ، سبک ، سنگين، پلیپروپيلنوپلیاستايرناست. واحدهای صنعتی ديگر شامل كارخانه شيرپاستوريزه با ظرفيت اسمی 3000 تن شير در سال و ساير فراورده های لبنی از جمله ماست پاستوريزه، ماست موسير، پنير سفيد، خامه ، دوغ گازدار است. واحدهای صنعتی ديگر شامل شركت توليد و بسته بندی فرآورده های گوشتی شعبه اقليد با ظرفيت 9 هزارتن كشتار دام و 3600 تن بسته بندی انواع گوشت قرمز به صورت ساليانه است و همچنين كارخانه آرد اقليد با ظرفيت 250 تن روزانه توليد آرد والسی كه بيش از 90% مراحل اجرايی آن اتمام يافته و در آينده نزديک به بهرهبرداری خواهد رسيد. با وجود داشتن استعدادهای بالقوه توليدات معدنی در اين شهرستان به دليل عدم سرمايه گذاری در اين بخش، غير از توليدات معدنی در خصوص شن ماسه فعاليت های توليدی ديگری انجام نمی پذيرد.
کشاورزی و دام داری
در اقليد به سبب وجود آب فراوان و هوای مناسب، كشاورزی رونق دارد. از نظر كشاورزی اين شهرستان از موقعيت خاص كشاورزی برخوردار بوده و وجود پنج دشت مسطح و حاصل خيز و منابع طبيعی آبی قابل توجه اين منطقه را به يكی از مهم ترين قطب های كشاورزی استان فارس تبديل كرده است، هم اكنون ميزان 140 هزار هكتار زمين قابل كشت وجود دارد كه تا 200 هزارهكتار نيز قابل گسترش می باشد و عمده توليدات كشاورزی عبارتند از : گندم، جو، چغندرقند، سيب زمينی، حبوبات (نخود، لوبيا،عدس)، سيب درختی ، علوفه (يونجه ، اسپرس ، شبدر). علاوه بر توليد محصولات زراعی در اين شهرستان انواع محصولات باغی توسط كشاورزان توليد می شود كه براساس جديدترين آمار موجود با سطح زيركشت 8581 هكتار می باشد كه عمده ترين محصولات باغی عبارتند از سيب درختی ، بادام ، انگور ، گردو كه سطح زيركشت سيب درختی 3094 هكتار ، بادام (آبی 218 هكتار، ديم 2986) انگور (آبی 443 هكتار ، ديم 839 هكتار) و گردو 391 هكتار می باشد، باغ داران محصولات ديگر از جمله زردآلو، آلبالو، گيلاس، هلو، شليل، شفتالو، انواع آلو، انواع گوجه، به، گلابی، خرمالو، انار، توت، انجير، سنجد و زعفران نيز توليد می شود. شهرستان اقليد يكی از شهرستانهای مستعد دامپروری می باشد كه تقريباً حدود 400 هزار واحد دامی ، توسط حدوداً 500 بهره بردار(دامدار و دامپرور) در بافت شهر و روستاهای شهرستان نگهداری می شوند و در طول شش ماه از سال بيش از 50 هزار نفر از عشاير بدليل ييلاقی بودن منطقه به اين شهرستان كوچ می نمايند كه اين امر موجب رونق دام پروری گرديده و ساليانه ميزان قابل دام به صورت زنده مازاد بر نياز شهرستان به استانهای يزد، اصفهان ، فارس صادر می گردد. اخيراً نيز با احداث و راه اندازی مجتمع گوشت اين شهرستان ، انواع دام های مختلف از دام داران منطقه توسط اين مجتمع خريداری و پس از كشتار ، بسته بندی گرديده و به ساير نقاط كشور ارسال می گردد. دام داری بر عهده تيره های گوناگون ايل ها است و دام ها شامل گاو، گوسفند، بز و شتر است. انواع فرآورده های دامی و لبنی از محصولات بخش دام داری اين شهرستان می باشد.
مشخصات جغرافيايي
اقليد واقع در طول جغرافيايی 52 درجه و 41 دقيقه و عرض جغرافيايی 30 درجه و 53 دقيقه و بلندی 2230 متری از سطح دريا می باشد. اقليد يكی از شهرستان های استان فارس است كه از شمال و شمالخاوری با شهرستان آباده، از جنوب خاوری با شهرستان خرم بيد، از جنوب با شهرستان مرودشت، از باختر با شهرستان سپيدان و استان کهگيلويه و بوير احمدو از شمال باختر با شهرستان سميرم از استان اصفهان هم مرز است. چون اين سرزمين كوهستانی است چشمه سارهای فراوان دارد كه بيشتر آن ها، سرچشمههای رودخانه كر هستند. جمعيت شهرستان اقليد درسال 1375 تعداد 80947 نفر , و درسال 1385حدود 103000نفر جمعيت ساكن و 40000نفر عشاير بر آورده شده است. شغلاصلی مردم اقليد كشاورزی، دام داری، پيشه وری، بازرگانی، كارگری و فرش بافی است. مسيرهاي اين شهرستان به مناطق اطراف عبارت اند از: - راه آسفالته ای كه از اقليد به سوی شمال خاوری كشيده شده كه اقليد را به بزرگراه اصفهان - شيراز در سورمق متصل می سازد. درازای اين راه 18 كيلو متر است. - جاده اقليد - ياسوج كه 120 كيلومتر است و از اقليد به سوی جنوب باختری می رود و به ياسوج مي رسد و مطالعه احداث بزرگراه طريق الرضا (ع)بر روي آن در حال انجام است. -راه آهن اصفهان -شيراز كه در كنار شهر اقليد ايستگاه دارد و مطالعه و امكان سنجي احداث راه آهن يزد -اقليد -ياسوج در دست پي گيري است. - جاده ای كه از سوی شمال از اقليد به سوی آبادی های صغاد بهمن و سپس به ايزد خواست و شهر سميرم می رسد. -آزاد راه در حال احداث شمال -جنوب كه از وسط اين شهرستان و از نزديكي شهر سده مي گذرد. - راه های ديگری كه مركز بخش اقليد را به آبادی های پيرامونش می رساند. به طور كلي اين شهرستان از موقعيت استثنايي جغرافيايي در چهار راهي استان هاي فارس و يزد و اصفهان و كهگيلويه و بوير احمد قرار دارد.